Asperger Sendromu Nedir? Belirtileri, Otizmden Farkı ve Tedavi Yöntemleri
Asperger sendromu, sosyal etkileşimde belirgin zorluklar, sınırlı ve yinelenen ilgi alanları ile karakterize olan nörogelişimsel bir durumdur. Bu durum, günümüzde Çocuk Ergen Psikiyatrisi kliniklerinde uzmanlar tarafından kapsamlı bir şekilde değerlendirilmektedir. Bireyin dünyayı algılama şeklini doğrudan etkileyen asperger sendromu nedir sorusu, erken teşhis ve doğru müdahale yöntemleriyle birleştiğinde bireyin yaşam kalitesini ciddi oranda artırır. Bu süreçte profesyonel bir yaklaşım sergileyen uzmanlar, asperger sendromu ve otizm farkı üzerine odaklanarak her çocuk için en uygun destekleyici asperger sendromu tedavisi protokollerini oluşturur.
İçindekiler
- Asperger Sendromu Nedir?
- Asperger Sendromu ile Otizm Arasındaki Fark
- Asperger Sendromu Belirtileri
- Yetişkinlerde Asperger Sendromu Belirtileri
- Asperger Sendromu Yüz Tipi ve Fiziksel Özellikler
- Asperger Sendromu Nedenleri
- Asperger Sendromu Nasıl Teşhis Edilir?
- Asperger Sendromu Dereceleri (Hafif - Şiddetli)
- Asperger Sendromu ve Zeka Seviyesi
- Asperger Sendromu Tedavisi
- Asperger Sendromu ile Yaşam
- 18 Şubat Dünya Asperger Sendromu Farkındalık Günü
- Sıkça Sorulan Sorular
Asperger Sendromu Nedir?
Asperger sendromu, bireyin diğer insanlarla iletişim kurma ve sosyalleşme yeteneğini etkileyen, ancak genellikle dil ve bilişsel gelişimde ciddi bir gecikme yaratmayan bir spektrum bozukluğudur. Pek çok ebeveyn için asperger sendromu ne demek sorusunun cevabı, çocuğun yüksek işlevli bir otizm formuna sahip olmasıyla ilişkilidir. Tanı ve takip süreçleri, çocuğun genel sağlığını bütüncül olarak ele alan Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanları ile koordineli bir şekilde yürütülür. Bu iş birliği, asperger sendromu olan çocukların gelişim basamaklarını daha güvenli adımlarla tırmanmasını sağlar.
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) Kapsamında Asperger
Modern tanı kriterlerinde asperger sendromu, Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) şemsiyesi altında yer alır. Birçok aile asperger sendromu otizm mi sorusunu merak etmektedir; bilimsel olarak bu durum, spektrumun daha "yüksek işlevli" ucu olarak kabul edilir. Aspergerli bireyler genellikle Otizm Nedir, Belirtiler, Teşhis ve Yaklaşım Yöntemleri rehberliğinde sunulan pek çok destekten yararlanabilir. Bu noktada asperger sendromu ve otizm farkı, bireyin bağımsız yaşam becerileri ve dil kapasitesi üzerinden uzmanlarca titizlikle analiz edilir.
Hans Asperger ve Tarihçe
Durum, adını 1940'lı yıllarda sosyal iletişimde zorlanan ancak zihinsel kapasiteleri yüksek çocukları tanımlayan Avusturyalı doktor Hans Asperger'den almıştır. Tarih boyunca asperger sendromu ne demek sorusu, "küçük profesörler" olarak anılan, belirli alanlarda dahi seviyesinde bilgiye sahip çocuklarla özdeşleştirilmiştir. Bu nörobiyolojik temelli durumun incelenmesi sürecinde Çocuk Nörolojisi alanı, beyin gelişimi ve sinir sistemi farklılıklarını anlamak için önemli veriler sunar. Geçmişten günümüze asperger sendromu, bireylerin toplumdaki yerini güçlendiren farkındalık çalışmalarıyla daha iyi anlaşılmaktadır.
Asperger Sendromu ile Otizm Arasındaki Fark
Asperger sendromu ve otizm farkı, en temel düzeyde konuşma gelişimi ve zihinsel işlevlerdeki hızıyla kendisini gösterir. Klasik otizm tanısı alan çocuklarda dil gelişimi gecikebilirken, Asperger tanılı çocuklarda konuşma genellikle zamanında başlar ve kelime hazinesi oldukça geniştir. Otizm Nedir, Belirtiler, Teşhis ve Yaklaşım Yöntemleri içeriğinde de belirtildiği üzere, Aspergerli çocuklar genellikle daha yüksek bir akademik potansiyele sahiptir. Bu nedenle asperger sendromu otizm mi karmaşasını çözmek için uzman klinik değerlendirmeler hayati önem taşır.
Asperger Sendromu Belirtileri
Asperger sendromu belirtileri, her çocukta farklı yoğunlukta görülse de sosyal uyum sürecinde bazı ortak noktalar barındırır. Ebeveynler tarafından genellikle anaokulu veya ilkokul döneminde fark edilen bu durum, Çocuk Ergen Psikiyatrisi uzmanlarının rehberliğinde detaylandırılır. Geniş bir çerçevede asperger sendromu özellikleri sosyal sinyalleri anlamlandırmada zorluk ve kısıtlı ilgi alanları olarak özetlenebilir. Bu belirtiler, Otizm Belirtileri ile kıyaslandığında daha sofistike ve fark edilmesi güç olabilir.
Sosyal İletişim Zorlukları
Aspergerli çocuklar konuşurken kelimeleri doğru seçseler de, konuşmanın duygusal tonunu ve sırasını ayarlamakta güçlük çekebilirler. Bu noktada devreye giren Dil ve Konuşma Terapisi süreçleri, çocuğun iletişimin sosyal kurallarını öğrenmesini amaçlar. Asperger sendromu olan bireyler;
Göz teması kurmakta veya sürdürmekte zorlanabilirler.
Mecaz anlamları, deyimleri ve şakaları anlamakta güçlük çekerler.
Karşısındaki kişinin beden dilini yanlış yorumlayabilirler.
Konuşmayı tek taraflı olarak sürdürme eğiliminde olabilirler.
Sınırlı İlgi Alanları ve Takıntılar
Bireylerin belirli bir konuya karşı duydukları aşırı ilgi, bazen asperger sendromu takıntı düzeyine erişebilir. Örneğin, sadece uçak motorları veya haritalar üzerine tüm gününü harcayabilirler. Bu tür asperger sendromu özellikleri, bireyi kendi seçtiği alanda bir uzman haline getirse de sosyal çevresinden kopmasına neden olabilir. Takıntılı davranışlar, birey için güvenli bir alan oluşturma işlevi görür.
Rutinlere Bağlılık
Günlük yaşamdaki en ufak bir değişiklik, bu bireylerde şiddetli bir huzursuzluk yaratabilir. Aspergerliler için hayatın öngörülebilir olması çok önemlidir ve bu durum katı rutinleri beraberinde getirir. Asperger sendromu olan çocuklar için okul yolunun değişmesi veya yemek saatinin kayması büyük bir stres kaynağıdır. Rutinlerin bozulması, duygusal dengenin sarsılmasına yol açabilir.
Duyusal Hassasiyet
Seslere, ışıklara veya dokunsal uyarılara karşı gösterilen aşırı duyarlılık, Çocuk Nörolojisi birimlerince incelenen yaygın bir belirtidir. Bir blender sesi veya parlak bir lamba, birey için fiziksel acı veren bir uyaran haline gelebilir. Asperger sendromu belirtileri arasında yer alan bu hassasiyetler, çocuğun sosyal ortamlardan kaçınmasına neden olabilir. Duyusal dengenin sağlanması, günlük yaşam konforunu artırır.
Yetişkinlerde Asperger Sendromu Belirtileri
Yetişkinlik aşamasına gelindiğinde yetişkinlerde asperger sendromu belirtileri, genellikle iş yerindeki sosyal dinamikleri yönetememe ve romantik ilişkilerdeki aksaklıklarla belirginleşir. Birey, toplumun yazılı olmayan kurallarını çözmekte zorlanabilir ve bu durum sosyal izolasyona yol açabilir. Bu aşamada bir Psikiyatri uzmanından destek almak, bireyin topluma uyumunu kolaylaştırır. Asperger sendromu yetişkin belirtileri üzerine odaklanan terapiler şunları kapsar:
Sosyal kaygı ve anksiyete yönetimi.
İş hayatındaki profesyonel iletişim stratejileri.
Asperger sendromu ve cinsellik ile ilgili farkındalık çalışmaları.
Öfke kontrolü ve duygusal regülasyon.
Çoğu yetişkinlerde asperger sendromu vakası, çocuklukta teşhis almamış bireylerin kendi çabalarıyla sosyal stratejiler geliştirmesiyle ilerler.
Asperger Sendromu Yüz Tipi ve Fiziksel Özellikler
Literatürde yer alan asperger sendromu yüz tipi tartışmaları, genellikle kısıtlı mimik kullanımı ve donuk yüz ifadesi üzerine yoğunlaşır. Aspergerli bireyler bazen duygularını yüzlerine yansıtmakta "maske yüz" olarak adlandırılan bir duruş sergileyebilirler. Fiziksel koordinasyon bozuklukları ve sakarlık gibi durumlar, Nöroloji kliniklerinde incelenen asperger sendromu özellikleri arasındadır. Asperger sendromu tanılı kişilerin hareketlerinde görülen bu kendine has özellikler, nörolojik gelişim farklılıklarının fiziksel birer yansımasıdır.
Asperger Sendromu Nedenleri
Bilim dünyası asperger sendromu neden olur sorusuna yönelik olarak beynin yapısal farklılıklarını ve genetik mimariyi işaret etmektedir. Sinir hücreleri arasındaki bağlantıların (sinapslar) farklı bir düzenle çalışması, bilginin işlenme sürecini değiştirir. Bu nörobiyolojik süreci anlamak adına Çocuk Nörolojisi uzmanları ve EEG-EMG Laboratuvarı çalışmaları beyin dalgalarını analiz eder. Araştırmalar, asperger sendromu oluşumunda tek bir nedenin değil, bir dizi biyolojik faktörün etkili olduğunu göstermektedir.
Genetik Faktörler
Ailesinde otizm veya benzeri sosyal güçlükler olan bireylerde bu durumun görülme sıklığı daha fazladır. Bu gerçek, asperger sendromu genetik mi sorusuna güçlü bir evet yanıtı verilmesini sağlar. Beynin sosyal iletişim bölgelerinin gelişimini kontrol eden genlerdeki farklılıklar, nesilden nesle aktarılabilir. Ancak bu durum, tamamen kalıtsal olduğu anlamına gelmez; genlerin etkileşimi oldukça karmaşıktır.
Çevresel Faktörler
Hamilelik dönemindeki bazı biyolojik süreçlerin ve çevresel maruziyetlerin, genetik olarak yatkın bireylerde risk oluşturabileceği düşünülmektedir. Asperger sendromu neden olur araştırmalarında, doğum öncesi dönemdeki beyin gelişimini etkileyen her türlü faktör titizlikle incelenir. Ancak aşılar gibi kanıtlanmamış iddiaların bu tabloda bir rolü olmadığı bilimsel olarak sabittir.
Nörobiyolojik Farklılıklar
Beynin gri ve beyaz madde oranlarındaki farklılıklar, Nöroloji uzmanları tarafından ileri görüntüleme teknikleriyle saptanabilmektedir. Aspergerli beyinlerde özellikle empati, yüz tanıma ve sosyal karar verme mekanizmalarının farklı bağlantı yolları kullandığı görülür. Bu nörobiyolojik temel, asperger sendromu olan kişilerin neden detaylara odaklandığını ve bütünü görmekte zorlandığını açıklar.
Asperger Sendromu Nasıl Teşhis Edilir?
Asperger sendromu nasıl anlaşılır süreci, genellikle çocuğun akranlarından farklı davranmaya başladığı oyun çağıyla birlikte hız kazanır. Kesin tanı konulabilmesi için bir Çocuk Ergen Psikiyatrisi uzmanının gözetiminde klinik gözlemler yapılması şarttır. Uzmanlar, çocuğun geçmiş gelişim öyküsünü aileden dinleyerek belirtileri DSM-5 gibi kriterlerle karşılaştırır. Erken teşhis, doğru eğitim modeline yönlendirilmek için en büyük adımdır.
Tanı Süreci
Tanı aşamasında çocuğun zihinsel becerilerini ve sosyal adaptasyonunu ölçen testler uygulanır. Gerekli durumlarda eşlik eden nörolojik durumları dışlamak için EEG-EMG Laboratuvarı testlerinden yararlanılabilir. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları hekimleri de genel fiziksel gelişimin Asperger ile uyumunu kontrol eder. Bu bütüncül süreçte asperger sendromu dereceleri saptanarak bir yol haritası çizilir.
Kimler Tanı Koyabilir?
Asperger sendromu tanısı koymaya yetkili olan ana merci çocuk ve ergen psikiyatristleridir. Çocuk Nörolojisi uzmanları da beyin gelişimiyle ilgili farklılıkları saptamak ve destekleyici raporlar sunmak için sürece dâhil olur. Bir okul rehber öğretmeni belirtileri fark edebilir, ancak resmi bir teşhis için mutlaka uzman bir hekimin klinik görüşü gereklidir.
Asperger Sendromu Dereceleri (Hafif - Şiddetli)
Otizm spektrumunun genişliğine bağlı olarak asperger sendromu dereceleri, bireyin günlük hayatta ne kadar desteğe ihtiyaç duyduğuna göre belirlenir. Çoğu Asperger tanılı birey "yüksek işlevli" kategorisinde yer alsa da, sosyal kaygıları şiddetli olabilir. Hafif asperger sendromu olan çocuklar genellikle normal sınıflarda eğitimlerine devam edebilirken sadece sosyal alanlarda rehberliğe ihtiyaç duyarlar. Çocuk Nörolojisi takibi, bu derecelendirmenin stabil kalması ve gelişimin izlenmesi için önerilir.
Asperger Sendromu ve Zeka Seviyesi
Pek çok ünlü bilim insanı ve sanatçının Aspergerli olduğu düşünüldüğünde, asperger sendromu zeka seviyesi konusu oldukça merak uyandırıcıdır. Bu bireyler genellikle normal veya üstün zekalıdır ve özellikle sayısal, teknik veya sanatsal alanlarda muazzam bir odaklanma becerisine sahiptirler. Ancak bu yüksek zeka, sosyal durumlardaki beceriksizliği her zaman örtmez. Asperger sendromu özellikleri gereği dahi seviyesindeki bir kişi, bir topluluk önünde selam vermeyi unutabilir veya bir sohbete nasıl başlayacağını bilemeyebilir.
Asperger Sendromu Tedavisi
Asperger sendromu tedavisi, mevcut durumu ortadan kaldırmayı değil, bireyin topluma uyum becerilerini en üst seviyeye çıkarmayı hedefler. Çocuk Ergen Psikiyatrisi bu tedavi planının orkestra şefliğini yapar. Tedavi süreci sabır gerektirir ve ailenin, okulun ve uzmanların sürekli iletişimde olmasını zorunlu kılar. Doğru müdahale ile Aspergerli bireyler kendi ayakları üzerinde durabilen, başarılı yetişkinlere dönüşürler.
Sosyal Beceri Eğitimi
Sosyal hayattaki kuralların çocuğa birer matematik formülü gibi anlatıldığı bu eğitimler, asperger sendromu tedavisi için vazgeçilmezdir. Göz teması kurma, sırasıyla konuşma ve empatik tepkiler verme gibi davranışlar rol yapma teknikleriyle öğretilir. Bu sayede birey, sosyal ortamlarda nasıl davranması gerektiğini bilişsel bir seviyede kavrar.
Konuşma ve İletişim Terapisi
Dildeki mecazları ve sosyal imaları anlamayı hedefleyen Dil ve Konuşma Terapisi seansları iletişimi güçlendirir. Asperger sendromu olan çocuklar kelimeleri mükemmel kullansa da, konuşmanın "ruhunu" yakalamakta desteğe ihtiyaç duyarlar. Terapi, bireyin başkalarıyla kurduğu köprüyü sağlamlaştırır.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
Kaygı, öfke patlamaları ve takıntılarla başa çıkmak için Psikoloji kliniklerinde uygulanan BDT yöntemleri çok başarılı sonuçlar verir. Birey, kendi düşünce kalıplarını analiz etmeyi ve olumsuz duygularıyla sağlıklı bir şekilde baş etmeyi öğrenir. Bu terapi, özellikle gençlerde ve yetişkinlerde öz güveni artırır.
İlaç Tedavisi
Eğer bireyde yoğun dikkat eksikliği, hiperaktivite veya depresyon eşlik ediyorsa, semptomatik bir ilaç tedavisi planlanabilir. Bu süreç Çocuk Nörolojisi ve psikiyatri uzmanlarının gözetiminde, çocuğun yan etkilerden korunması sağlanarak yürütülür. İlaçlar, diğer terapilerin etkisini artıran destekleyici bir unsur olarak kullanılır.
Aile Danışmanlığı
Bir çocuğun Asperger tanısı alması, tüm ailenin yaşam biçimini değiştirebilir. Psikoloji uzmanları tarafından verilen aile danışmanlığı, ebeveynlere çocuklarının dünyasına nasıl girebileceklerini öğretir. Ailenin bilinçli ve sakin yaklaşımı, asperger sendromu olan çocuğun en güvenli sığınağıdır.
Asperger Sendromu ile Yaşam
Asperger ile yaşamak, dünyayı daha detaylı, daha mantıklı ve bazen daha gürültülü hissetmektir. Bireylerin dürüstlükleri, kurallara bağlılıkları ve eşsiz bakış açıları toplum için büyük bir zenginliktir. Asperger sendromu olan birinin yaşamını kolaylaştırmak, ona dünyayı değiştirmesini söylemek değil, dünyanın ona biraz uyum sağlamasını desteklemektir. Sosyal kabul arttıkça, bu bireylerin başarısı da katlanacaktır.
Eğitim ve Okul Hayatı
Okul, Aspergerli bir çocuk için hem akademik bir başarı alanı hem de sosyal bir mayın tarlası olabilir. Çocuklarda Dikkat Eksikliği Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi yöntemleriyle benzer eğitim düzenlemeleri sınıf içinde fayda sağlayabilir. Sosyal stres nedeniyle ortaya çıkabilecek Okul Fobisi Nedir, Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri durumlarına karşı öğretmenlerin bilinçli olması gerekir. Ayrıca bu çocukların Çocuklarda Akran Zorbalığı karşısında savunmasız kalmaması için okul yönetimiyle sıkı bir bağ kurulmalıdır. Asperger sendromu zeka seviyesi sayesinde bu öğrenciler, doğru yönlendirildiklerinde okulun en başarılı isimleri olabilirler.
İş Hayatı ve Meslek Seçimi
Doğru kariyer planlaması, bireyin sendromunu bir avantaja dönüştürebilir. Yetişkinlerde asperger sendromu olan kişiler; yazılım, kütüphanecilik, araştırma-geliştirme gibi odaklanma gerektiren işlerde harikalar yaratırlar. Asperger sendromu zeka seviyesi ve detaycılık iş dünyasında paha biçilemez bir yetenektir. Ancak iş yerindeki sosyal ortamın zorlukları için Psikiyatri desteğiyle sosyal stratejiler geliştirmek faydalı olabilir. Asperger sendromu yetişkin belirtileri iş ortamında, uygun düzenlemeler yapıldığında birer engele dönüşmez.
Sosyal İlişkiler ve Arkadaşlık
Aspergerli bireyler için arkadaşlık, "ortak ilgi alanları" üzerinden kurulan bir bağdır. Psikoloji birimlerinde yürütülen sosyal beceri grupları, bireyin akranlarıyla sağlıklı bağ kurmasına destek olur. Bireylerin Çocuklarda Akran Zorbalığı mağduru olmaması için çevrelerindeki kişilerin bilgilendirilmesi önemlidir. Yetişkinlerde asperger sendromu belirtileri sosyal ilişkilerde soğukluk olarak algılanabilse de, dürüst bir iletişim bu yargıları yıkar. Asperger sendromu ve cinsellik gibi özel konularda yapılacak rehberlik çalışmaları, bireyin sağlıklı ve mutlu bir ilişki yürütmesine olanak sağlar.
18 Şubat Dünya Asperger Sendromu Farkındalık Günü
Her yıl 18 Şubat'ta kutlanan Dünya Asperger Sendromu Farkındalık Günü, spektrumdaki bireylerin toplumsal görünürlüğünü artırmak için bir milattır. Bu tarih, Hans Asperger'in doğum günüdür ve bireylerin nöroçeşitliliğine vurgu yapar. Farkındalık sayesinde asperger sendromu olan kişiler daha fazla kabul görmekte ve eğitim imkânlarına daha kolay ulaşmaktadırlar. Herkesin sosyal hayatta eşit şansa sahip olduğu bir dünya için farkındalık en büyük adımdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Asperger sendromu bir hastalık mıdır?
Hayır, bir hastalık değil, nörogelişimsel bir farklılıktır. Beynin gelişim sürecinin tipik olandan farklı ilerlemesini ifade eder.
Asperger sendromu genetik midir?
Evet, genetik geçişin çok önemli bir payı olduğu bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Asperger sendromu genetik mi sorusu üzerine yapılan araştırmalar, birçok genin bu gelişimsel tabloda rol oynadığını doğrulamaktadır.
Asperger sendromu tedavi edilebilir mi?
Sendromun kendisi tamamen ortadan kaldırılamaz, ancak semptomları yaşam kalitesini bozmayacak şekilde yönetilebilir. Eğitim ve terapilerle bireyin başarısı artırılır.
Asperger sendromu nasıl anlaşılır?
Sosyal etkileşimdeki isteksizlik, rutine aşırı bağlılık ve sıra dışı ilgi alanları ile fark edilir. Asperger sendromu nasıl anlaşılır sorusunun kesin yanıtı için uzman bir çocuk psikiyatristi muayenesi şarttır. Bazı belirtiler Çocuklarda Dikkat Eksikliği Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi ile karıştırılabileceği için titiz bir ayırıcı tanı gereklidir.
Asperger sendromu olanlar normal yaşam sürebilir mi?
Kesinlikle. Erken destek ve uygun çevreyle Aspergerli bireyler meslek sahibi olabilir, evlenebilir ve bağımsız bir yaşam kurabilirler.
Asperger sendromu kaç yaşında anlaşılır?
Genellikle 3-5 yaş arasında belirtiler ortaya çıkar ancak yüksek işlevli vakalarda tanı okul dönemine veya Okul Fobisi Nedir, Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri şikâyetlerinin başladığı yaşlara kayabilir.
Asperger sendromu ile otizm aynı şey midir?
Asperger, otizm spektrumunun bir parçasıdır. Ancak asperger sendromu otizm mi denildiğinde, Asperger'in konuşma becerileri ve zeka yönünden otizmin daha "yüksek işlevli" bir versiyonu olduğu unutulmamalıdır. Spektrum hakkında daha fazla detay için Otizm Belirtileri rehberini inceleyebilirsiniz.
Hafif asperger sendromu nedir?
Sosyal güçlüklerin daha az olduğu, akademik başarının yüksek olduğu ancak sosyal etkileşimde "incelikli" yardımlara ihtiyaç duyulan durumları tanımlar. Hafif asperger sendromu olan bireyler genellikle toplum içinde fark edilmeden yaşayabilirler.
Asperger sendromu, doğru tanı ve bütüncül bir yaklaşımla bireyin hayatında bir engel değil, bir özgünlük unsuru haline gelebilir. Çocuğunuzun sosyal ve bilişsel gelişimini desteklemek için uzman bir Çocuk Ergen Psikiyatrisi görüşü almanız, onun geleceğine yapacağınız en değerli yatırımdır. 18 Şubat Dünya Asperger Sendromu Farkındalık Günü'nde hatırlanmalıdır ki erken müdahale ve sevgiyle her engel aşılabilir.
Sağlıklı günler dileriz!
Erdem Sağlık Grubu Tıbbi Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.